الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : شيروانى )

224

أصول الفقه ( تحرير اصول فقه ) ( فارسى )

3 اجماع يكى از معانى اجماع در لغت ، اتفاق است و در اصطلاح ، مقصود از اجماع ، اتفاق گروهى است كه توافق آنان شأن و منزلتى در اثبات حكم شرعى دارد ؛ ازاين‌رو در تعريف اجماع گفته‌اند : « اتفاق فقهاى مسلمانان بر يك حكم شرعى » يا « اتفاق اهل حل و عقد از مسلمانان بر حكم » و يا « اتفاق امّت محمّد بر حكم . » اهل سنت اجماع را يكى از ادلهء احكام شرعى در برابر كتاب و سنّت به شمار آورده‌اند . علماى شيعه نيز هرچند در ظاهر چنين كرده‌اند ، اما در حقيقت اجماع را در طول سنّت مىدانند نه در عرض آن ، بدين معنا كه حجيت اجماع نزد ايشان تنها در صورتى است كه كاشف از سنت ، يعنى سخن معصوم ، باشد . از اينجا دانسته مىشود ، اجماع نزد شيعه در واقع دليل بر دليل بر حكم شرعى است ، نه آنكه خود مستقلا دليل بر حكم شرعى باشد . ازاين‌روست كه نزد اماميه اتفاق هر جماعتى كه كاشف قطعى از قول معصوم باشد ، اجماع ناميده مىشود ، هرچند در اصطلاح اجماع نباشد . از سوى ديگر ، هر اتفاقى كه كاشف از قول معصوم نباشد نزد ايشان اجماع به شمار نمىرود ، هرچند در اصطلاح اجماع خوانده شود .